Biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ là hai khái niệm quan trọng trong môn Ngữ văn lớp 6. Tuy nhiên, đôi khi học sinh gặp khó khăn trong việc phân biệt và sử dụng chúng trong các bài tập và bài thi. Thầy Nguyễn Phi Hùng, giáo viên môn Ngữ văn tại hocmai.vn, đã hiểu được vấn đề này và sẽ giúp các bạn nắm rõ khái niệm và cung cấp những mẹo nhỏ để phân biệt ẩn dụ và hoán dụ trong các bài tập và bài kiểm tra.

I. Ẩn dụ và hoán dụ là gì?

1. Ẩn dụ là gì?

Ẩn dụ là việc gọi sự vật này bằng tên sự vật khác dựa trên mối quan hệ tương đồng giữa chúng. Có bốn loại ẩn dụ: hình thức, phẩm chất, cách thức và chuyển đổi cảm giác.

Ví dụ: “Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông” [Truyện Kiều – Nguyễn Du]
Ở đây, lửa (A) được dùng để chỉ hoa lựu (B) vì hoa lựu màu đỏ giống như lửa.

2. Hoán dụ là gì?

Hoán dụ là việc gọi sự vật này bằng tên sự vật khác dựa trên mối quan hệ tương cận giữa chúng. Có bốn loại hoán dụ: thay thế bộ phận, chứa thay cho bị chứa, dấu hiệu thay cho vật mang dấu hiệu, và cụ thể thay thế cho trừu tượng.

Ví dụ: “Đầu xanh có tội tình gì, Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi”
Đầu xanh: là bộ phận cơ thể người, được dùng để chỉ người còn trẻ (ví dụ tương tự: đầu bạc – người già)
Má hồng: chỉ người con gái đẹp

Học sinh thường gặp khó khăn khi phân biệt ẩn dụ và hoán dụ.

II. So sánh ẩn dụ và hoán dụ

1. Điểm giống nhau giữa ẩn dụ và hoán dụ

Học sinh thường nhầm lẫn giữa ẩn dụ và hoán dụ vì chúng đều là biện pháp tu từ giúp diễn đạt sinh động và tạo sự gợi cảm. Cả hai đều thay đổi tên gọi của sự vật bằng tên gọi của sự vật khác.

2. Cách phân biệt ẩn dụ và hoán dụ trong câu văn, câu thơ

Mối quan hệ giữa hai sự vật là yếu tố quyết định để phân biệt ẩn dụ và hoán dụ. Nếu hai sự vật có mối quan hệ tương đồng, ta có ẩn dụ. Ngược lại, nếu mối quan hệ là tương cận, ta có hoán dụ.

Để dễ dàng phân biệt ẩn dụ và hoán dụ, thầy Hùng có một mẹo: “Bản chất của ẩn dụ là phép so sánh ngầm. Khi đã khôi phục được hai hình ảnh A và B, hãy thử đặt một từ so sánh giữa chúng. Nếu hợp lý, mối quan hệ giữa A và B là tương đồng và đó là ẩn dụ. Ngược lại, nếu thêm từ so sánh mà câu không có nghĩa, không hợp lý, đó là hoán dụ.”

Xem thêm video dưới đây để được thầy Hùng hướng dẫn chi tiết.

Phân tích ví dụ, tìm biện pháp tu từ trong hai câu thơ:
“Tay ta tay búa tay cày
Tay gươm, tay bút dựng xây nước mình”

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy các từ “tay búa, tay cày, tay gươm, tay bút” đã thay đổi tên gọi.

Bước 1: Khôi phục lại từ đã bị ẩn đi.
Chúng ta có thể liên tưởng hình ảnh tay búa là người cầm búa, tay cày là người cầm cày, tay gươm là người cầm gươm, còn tay bút là người cầm bút.

Bước 2: Thử mối quan hệ giữa hai bên A, B.
Khi thêm từ so sánh “Tay búa như người cầm búa” không hợp lý. Tay búa không thể giống người cầm búa, vì một cái là bộ phận, còn kia là một con người. Vậy đây không phải là ẩn dụ mà là hoán dụ.

Với những hướng dẫn chi tiết của thầy Hùng, học sinh sẽ dễ dàng nhận ra ẩn dụ và hoán dụ và áp dụng vào các bài tập và bài làm văn. Đăng ký chương trình Học Tốt ngay để trang bị kiến thức toàn diện và tăng cơ hội đạt điểm cao trong môn Ngữ văn.

Image 1
Caption: Học sinh cần phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Image 2
Caption: Thầy Hùng hướng dẫn học sinh phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Image 3
Caption: Học sinh cần làm theo hai bước để phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Image 4
Caption: Thầy Hùng phân loại các mối quan hệ trong ẩn dụ và hoán dụ

Image 5
Caption: Hướng dẫn chi tiết về phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Image 6
Caption: Đăng ký chương trình Học Tốt để nắm vững kiến thức Ngữ văn

About The Author