Quê hương – ngọn lửa tình yêu mãnh liệt bao bọc trong từng người. Giống như một bà mẹ, quê hương nếu không nhớ thì chẳng thể trở thành người. Mỗi con người đều có một quê hương riêng, và với Hoàng Cầm, quê hương của ông là miền đất Kinh Bắc bên kia sông Đuống. Nỗi nhớ quê hương chính là những cảm xúc sâu thẳm nhất trong tâm hồn của ông, và từ đó đã sinh ra tác phẩm vĩ đại “Bên kia sông Đuống”.

Đau đớn và hoài niệm của tác giả

Bài thơ đã ra đời trong thời kỳ quê hương Kinh Bắc bị chiếm đóng bởi quân Pháp. Nỗi đau xót khi biết quê hương của mình chìm trong cháy lửa chiến tranh đã làm rơi vào tâm hồn của Hoàng Cầm. Đứng bên này Sông Đuống, mảnh đất tự do, ông hướng về quê hương bên kia Sông Đuống, nơi bị chiếm đóng, mang trong lòng biết bao niềm đau xót. Một dòng sông đã làm cho hai bờ xa cách.

Tiếng gọi từ trái tim đau đớn

Bài thơ mở đầu bằng một tiếng gọi từ trái tim đau đớn của nhà thơ, cũng là lời an ủi:
“Em ơi buồn làm chi
Anh đưa em về sông Đuống
Ngày xưa cát trắng phẳng lỳ”

Trong đoạn thơ này, “em” là một nhân vật phiếm chỉ, nhưng có lẽ đó là một cô gái cùng quê bên kia sông Đuống với nhà thơ. Bằng sự gắn kết với “em”, Hoàng Cầm có thể thể hiện chân thành cảm xúc của mình.

Dòng sông Đuống và những cảm xúc mãnh liệt

Hình ảnh dòng sông Đuống trong tâm trí nhà thơ rất đặc biệt. Đó là một phát hiện sáng tạo độc đáo của Hoàng Cầm. Dòng sông Đuống trôi đi như một dòng lấp lánh, nằm nghiêng trong thời cuộc kháng chiến. Hình ảnh này giúp nhà thơ tạo ra một thế giới thơ độc đáo, ấn tượng và gợi lên sự xao lạc về không gian và thời gian trong lòng người đọc.

Biểu tượng của quê hương Kinh Bắc

Hoàng Cầm hướng mắt về bên kia sông Đuống. Trong niềm hoài niệm, hình ảnh trung tâm là con sông quê hương với bờ cát trắng phẳng lỳ từ quá khứ xa xôi đến hiện tại. Nó hiện lên trong tâm trí nhà thơ như một dòng sáng lấp lánh, trù phú hai bên các mảng xanh của những bãi mía, nương dâu.

Quê hương Kinh Bắc – từ hoài niệm đến thực tế

Quê hương Kinh Bắc còn được gợi lên với hình ảnh những đền chùa cổ kính, những hội hè sôi động, thể hiện khát vọng cuộc sống hạnh phúc và bình yên của người dân. Nhưng giấc mơ bình yên đó đã bị ngập chìm trong khói lửa chiến tranh. Nhà thơ miêu tả cảnh tan tác của quê hương khi quân địch tới: lửa đỏ cháy, ruộng đồng khô cằn, nhà cửa cháy rụi, con người chia lìa, cảnh tượng đau thương.

Sự tan tác của quê hương và con người

Những người dân mang trong mình một phần linh hồn của quê hương bất ngờ trở nên bơ vơ, tan tác. Không còn nữa những hội hè vui vẻ, nhộn nhịp. Tiếng chuông chùa vang vọng từ thuở bình yên xa xưa càng làm tăng sự hoang vắng của quê hương, như tiếng thở than đau buồn. Nhà thơ đã dành tình cảm sau cùng cho người mẹ già và em nhỏ, người mẹ già vất vả trong thời bình lại khốn khổ hơn khi quân địch tới.

Hình ảnh đáng thương của mẹ già và con cò

Hình ảnh cánh cò lồng vào hình ảnh người mẹ già, nhưng không phải là cánh cò bay lả bay la trong thời bình mà là cánh cò tìm cách trốn đạn bom, soi bóng trên lưng người mẹ run rẩy. Số phận đáng thương của những đứa trẻ trong chiến tranh được tô điểm bằng cảnh đói khát và sự đe dọa của đạn bom. Cả ban ngày lẫn ban đêm, cái chết chờ đợi, rình rập. Nhà thơ thể hiện lòng uất hận, căm thù của mình:

“Đã có đất này chép tội
Chúng ta không biết ngươi hờn”

Hứa hẹn và hy vọng cho một tương lai tươi sáng

Cuối cùng, bài thơ chuyển từ cảm thức tiếc thương sang uất hận và căm thù. Một khung cảnh mùa xuân tràn đầy niềm vui và ánh sáng trở lại với vùng quê Kinh Bắc. Cô gái Kinh Bắc xuất hiện trong ánh sáng tươi tắn của ngày hội.

“Bên kia sông Đuống
Quê hương ta lúa nếp thơm nồng
Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong
Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp

Em đi trẩy hội non sông
Cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh”

Kết

“Bên kia sông Đuống” là sự biểu đạt tình yêu chân thành và trong sáng nhất của Hoàng Cầm dành cho quê hương yêu dấu, và thông qua đó, đánh thức tình yêu quê hương trong mỗi chúng ta. Tình yêu quê hương không chỉ đơn thuần là một cảm xúc, mà còn là một trách nhiệm và lòng tự hào với đất nước.


Ben-Kia-Song-Duong

Nguồn ảnh: Example.com

About The Author