Nếu bạn đã từng làm quen với đề thi từ năm 2014 trở về trước, chắc hẳn bạn đã biết đến kiểu bài nghị luận so sánh văn học trong phần thi khối C. Đây là dạng bài nghị luận văn học yêu cầu sự hiểu biết và kỹ năng cao.

Trong văn học, khái niệm “so sánh” có thể được hiểu theo nhiều cách. Một số bạn có thể nghĩ rằng so sánh văn học liên quan đến cách dùng từ ngữ trong tiếng Việt. Cũng có bạn hiểu so sánh là một phần của quá trình lập luận trong việc viết một bài văn. Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét khái niệm so sánh dưới góc độ là một phương pháp, một cách thức để trình bày trong việc viết bài nghị luận.

Mục đích chính của loại bài nghị luận này là để chỉ ra các điểm tương đồng và khác biệt giữa các đối tượng so sánh, từ đó nhìn thấy sự kế thừa và sự đổi mới của từng khuynh hướng văn học, giai đoạn văn học, tác giả, và tác phẩm; nhìn thấy cái đẹp độc đáo của từng tác phẩm; sự đa dạng và phong cách của nhà văn, đồng thời giúp giải thích nguyên nhân của sự khác biệt giữa các hiện tượng văn học.

Đối tượng của bài nghị luận văn học so sánh là rất đa dạng. Đó có thể là một khuynh hướng văn học, một giai đoạn văn học hoặc các tác phẩm cụ thể. Đề bài có thể yêu cầu so sánh giữa 2-3 tác phẩm hoặc các yếu tố khác nhau trong cùng một tác phẩm. Các vấn đề so sánh cũng rất đa dạng, bao gồm: đề tài, nhân vật, tình huống, cốt truyện, cái tôi trữ tình, chi tiết nghệ thuật, nghệ thuật trần thuật, phong cách nghệ thuật…

Ví dụ cụ thể giúp bạn có cách làm bài nghị luận so sánh văn học như sau:

Đề bài:
Cảm nhận của bạn về những vẻ đẹp khuất lấp của nhân vật người vợ nhặt (Vợ nhặt – Kim Lân) và nhân vật người đàn bà hàng chài (Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu).

Hướng dẫn:
Để bao quát hết các đối tượng nêu trên trong một bài viết là không khả thi, vì vậy tôi chỉ giới hạn lại ở việc phác họa một dàn ý cơ bản để giúp bạn ứng dụng linh hoạt và giải quyết vấn đề.

Tương tự như bất kỳ bài văn nghị luận nào khác, kiểu bài nghị luận văn học so sánh cũng cần phải tuân thủ cấu trúc gồm ba phần: mở bài, thân bài và kết bài.

1. Mở bài

  • Dẫn dắt (mở bài gián tiếp): Hãy tìm một điểm chung của hai đối tượng để khởi đầu bài viết. Cách này không chỉ gắn kết hai đối tượng ngay từ đầu mà còn làm cho độc giả cảm thấy hứng thú.

  • Giới thiệu tổng quan về các đối tượng so sánh: Chỉ cần một giới thiệu ngắn gọn, đủ thông tin chính và nêu rõ đối tượng. Tránh việc mở bài quá dài hoặc rời rạc.

2. Thân bài
a. Cảm nhận và phân tích đối tượng so sánh:

  • Phân tích đối tượng so sánh thứ nhất.
  • Phân tích đối tượng so sánh thứ hai.

Hãy phân tích nội dung và nghệ thuật của hai đối tượng lần lượt. Mức độ đầy đủ nhưng không quá chi tiết, tóm tắt như một bài nghị luận về một tác phẩm để tránh việc không kịp thời gian. Bước này cần sử dụng nhiều phương pháp lập luận, nhưng chủ yếu là phân tích.

b. So sánh các đối tượng:

  • Nét tương đồng.
  • Nét khác biệt.

Sau khi phân tích từng đối tượng, tiến hành so sánh để chỉ ra sự tương đồng và khác biệt về cả nội dung và nghệ thuật. Bước này đòi hỏi sự chọn lọc cẩn thận, tránh sự so sánh không tương ứng hoặc quá rộng trong các khía cạnh.

Để làm tốt bước này, cần kết hợp nhiều phương pháp lập luận, nhưng chủ yếu là phân tích và so sánh.

  • Lý giải sự tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượng:

Để giải thích sự tương đồng và khác biệt giữa các đối tượng, ta cần dựa vào bối cảnh xã hội, văn hóa của từng đối tượng; phong cách của tác giả; đặc trưng thời kỳ văn học…

Bước này cũng đòi hỏi sử dụng nhiều phương pháp lập luận, nhưng chủ yếu là phân tích.

3. Kết bài

  • Tổng kết những nét giống nhau và khác biệt quan trọng.
  • Có thể chia sẻ cảm nghĩ cá nhân của bản thân.

Với những gợi ý trên, tôi hy vọng bạn sẽ có thể viết một bài nghị luận so sánh văn học thành công. Hãy tự tin và tận hưởng quá trình viết!

About The Author