Cuộc sống xung quanh ta luôn tràn đầy sự sôi động và không bao giờ yên bình. Giống như mặt biển, nó có những lúc êm ả và thanh thản, nhưng bên trong luôn ẩn chứa những đợt sóng ngầm. Như một hình thái ý thức xã hội, nghệ thuật văn học nắm chặt lấy sự sống để lớn lên và trở lại nguồn gốc, để khám phá, hiểu biết và sáng tạo cuộc sống. Trong truyện ngắn “Trăng sáng”, Nam Cao đã viết: “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thể là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than…” Vũ Trọng Phụng, trong bài phản hồi của mình, đã nói: “Tôi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời”. Điều này cho thấy nghệ thuật không chỉ là ánh trăng ảo diệu, mà còn là giai điệu đau thương của cuộc sống thực tế.

Bằng nghệ thuật của mình, văn học lắng đọng đến tận nơi sâu kín, tiềm ẩn trong con người. Những giọt nước mắt khóc thương cho cuộc đời đau khổ, cho mỗi số phận bị biến dạng, sẽ làm cho tâm hồn người dân trong sạch hơn, tư tưởng và tâm hồn được nâng cao lên về chất lượng. Văn học góp phần kiến giải những vấn đề của hiện thực đời sống, đồng thời kêu gọi tình thương và lòng bác ái. Chính những điều này tạo nên giá trị của tác phẩm văn học.

Thực tế sáng tác của Nam Cao chứng tỏ khả năng lĩnh hội cuộc sống của ông. Ông không chỉ nhìn thấy cuộc sống đói rét, bệnh tật, mà còn nhìn thấy sự biến dạng của con người, những cuộc sống “sống mòn” hay chết mòn. Tác phẩm của ông không chỉ thể hiện nỗi đau đớn về thể xác của người nông dân, mà còn khơi lên lòng căm phẫn đối với bất công và tội ác, kêu gọi mọi người đấu tranh để giữ lấy những tia sáng lương tri và cống hiến cho sự hoàn thiện của con người.

Văn học không chỉ là việc khen ca, lắng nghe và quan sát cuộc sống. Nó cũng không chỉ nói về những điều tích cực và chiến thắng. Đúng như tác phẩm của Nam Cao đã chứng minh, văn học không né tránh việc biểu hiện những mất mát, hi sinh, bi kịch và sự đê tiện của con người. Nó phản ánh sự thật và mở ra cuộc sống tâm hồn của con người, từ lao động và đấu tranh đến quan hệ xã hội và tình yêu. Nhà văn phải biết chọn lọc những điều quý giá nhất, những vấn đề cốt lõi, để từ đó người đọc có thể hiểu rõ bản chất của cuộc sống và rút ra bài học về triết lí, đạo đức và nhân sinh.

Văn học không chỉ là việc sao chép cuộc sống bình thường. Ngược lại, nó là con đường để ta nhìn thấy bản chất cuộc sống ở một cách sáng hội tụ, làm cho người đọc nhìn thấy mâu thuẫn chủ yếu của xã hội thông qua những xung đột trong tác phẩm. Đó chính là thước đo giá trị và sự trường tồn của văn chương.

Văn học không chỉ nói về những điều tích cực, mà còn phải đối mặt với những mất mát, hi sinh và bi kịch của cuộc sống. Nó không chỉ tránh né sự thật đau đớn, mà còn phê phán những sự thiếu công bằng và những hành động gây tội ác. Những tác phẩm văn học này góp phần tạo nên giá trị của văn chương.

Văn học có vai trò giáo dục con người. Nó giúp con người nhận ra diện mạo của mình, nhìn thấy những điểm tốt và xấu, cao cả và thấp hèn. Văn học làm cho con người tự điều chỉnh và cải thiện bản thân, để hòa nhập với cuộc sống của người khác và đồng cảm với họ. Điều này chính là chức năng nhân đạo hoá của tác phẩm văn học.

Tuy nhiên, văn học không phải là sự kết hợp giữa hiện thực trong văn học và hiện thực ngoài cuộc sống. Hai yếu tố này không hoàn toàn trùng nhau. Văn học không nên đơn giản hoá và mô hình hoá cuộc sống để áp đặt ý kiến của tác giả. Chúng ta phản đối những tác phẩm văn học tưởng như được viết bằng phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa, nhưng không biểu hiện được cuộc sống thực tế. Nhưng văn học cũng không nên tránh né những khía cạnh đau đớn của cuộc sống.

Văn học là một câu chuyện về con người, về cuộc sống, về xã hội. Nó có khả năng thôi thúc con người suy nghĩ sâu sắc và cảm động tận đáy lòng. Văn học làm cho con người nhận ra diện mạo của mình, vạch rõ đâu là tốt, xấu, cao cả, thấp hèn. Nhiệm vụ của văn học và những người sáng tác là nặng nề. Bằng những tác phẩm mới và chính phẩm, chúng ta có thể tạo ra sự cải tạo cuộc sống.

About The Author