Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về giáo án môn Ngữ văn lớp 12 bài 1, tổng quan về văn học Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến hết thế kỷ XX. Bài giảng được sưu tầm và giới thiệu bởi VnDoc, giúp quý thầy cô tiết kiệm thời gian và công sức chuẩn bị giáo án và bài giảng hiệu quả.

Mục tiêu giảng dạy

  • Nắm được các giai đoạn phát triển và thành tựu chủ yếu của văn học Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến hết thế kỷ XX.
  • Hiểu mối quan hệ giữa văn học với thời đại, hiện thực đời sống và sự phát triển của lịch sử văn học.
  • Tổng hợp và hệ thống hoá kiến thức về văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX.

Phương pháp giảng dạy

  • Phát vấn.
  • Thuyết giảng.

Chuẩn bị

  • Giáo viên: Soạn giáo án.
  • Học sinh: Soạn bài.

Tiến trình lên lớp

1. Ổn định

2. Kiểm tra bài cũ

3. Bài mới

Hoạt động của thầy và trò

Nội dung

Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu các đơn vị kiến thức trong bài.

  • Văn học Việt Nam thời kỳ này ra đời trong hoàn cảnh nào? Điều gì là thuận lợi?
  • Văn chương không được nói nhiều chuyện đau buồn, chuyện tiêu cực. Phản ánh tổn thất trong chiến đấu là văn chương lạc điệu không lành mạnh.
  • Văn chương không được nói chuyện hưởng thụ chuyện hạnh phúc cá nhân. Đề tài tình yêu cũng hạn chế. Nếu có viết về tình yêu phải gắn liền với nhiệm vụ chiến đấu.
  • Văn chương phải phản ánh nhận thức con người phân biệt rạch ròi giữa địch-ta, bạn-thù. Văn học thiên về hướng ngoại hơn là hướng nội.
  • Nêu nhận định khái quát về thành tựu của văn học giai đoạn 1945-1954?
  • Chứng minh một cách ngắn gọn?
  • Về thơ biểu hiện cụ thể như thế nào?

Giáo viên giới thiệu thêm:

Một số bài thơ: “Nguyên tiêu”, “Báo tiệp”, “Đăng sơn”, “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.

  • Về kịch?
  • Về lí luận phê bình?
  • Em có kết luận gì về văn học giai đoạn 1945-1954?
  • Văn học 1954-1965 tập trung phản ánh điều gì?
  • Chứng minh ngắn gọn thành tựu của văn học giai đoạn 1955-1964.
  • Văn xuôi?
  • Thành tựu về thơ?
  • Thành tựu về kịch?
  • Nêu khái quát thành tựu văn học giai đoạn này?
  • Thơ những năm chống Mĩ đạt tới thành tựu xuất sắc, tập trung thể hiện cuộc ra quân vĩ đại của cả dân tộc, khám phá sức mạnh của con người Việt Nam, đề cập tới sứ mạng lịch sử và ý nghĩa nhân loại của cuộc kháng chiến chống Mĩ. Thơ vừa mở mang, vừa đào sâu hiện thực đồng thời bổ sung, tăng cường chất suy tưởng và chính luận.
  • Thơ ca ghi nhận những tác giả vừa trực tiếp chiến đấu vừa làm thơ (Đó là những con người: Cả thế hệ giàn ngang gánh đất nước trên vai)-Bằng Việt.
  • Truyện và kí có thành tựu như thế nào?
  • Thơ có thành tựu như thế nào?
  • Giáo viên minh hoạ: “Ra trận”, “Máu và hoa” (Tố Hữu), “Hoa ngày thường”, “Chim báo bão”, “Những bài thơ đánh giặc” (Chế Lan Viên), “Hai đợt sóng”, “Tôi giàu đôi mắt” (Xuân Diệu).
  • Nêu những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ 1954-1975?
  • Em hiểu như thế nào là một nền văn học vận động theo hướng Cách mạng hoá? Chứng minh?
  • Đại chúng: “Đông đảo quần chúng”.
  • Khuynh hướng sử thi là gì?
  • Cảm hứng lãng mạn?
  • Vài nét khái quát về hoàn cảnh lịch sử, xã hội của văn học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỷ XX?
  • Nêu những thành tựu chủ yếu của văn học giai đoạn này?

Khái quát văn học Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến 1975

1. Vài nét về hoàn cảnh lịch sử xã hội văn hoá

Văn học Việt Nam ra đời trong hoàn cảnh cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc ngày càng ác liệt:

  • Chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp.
  • Hai mươi mốt năm kháng chiến chống Mĩ.
  • Xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc.

a. Mười năm (1945-1964) cuộc sống con người có nhiều thay đổi

  • Nền kinh tế nghèo nàn, chậm phát triển hình ảnh quê hương, đất nước và những con người kháng chiến như bà mẹ, anh vệ quốc quân, chị phụ nữ, em bé liên lạc. Tất cả đều thể hiện chân thực và gợi cảm.

b. Từ 1954-1965

  • Chủ đề:
    • Tập trung thể hiện hình ảnh người lao động, ca ngợi đất nước và con người trong những ngày đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc với cảm hứng lãng mạn, tràn đầy niềm vui và tin tưởng vào ngày mai.
    • Hướng về miền Nam với nỗi đau chia cắt và ý chí thống nhất đất nước.
  • Thành tựu:
    • Văn xuôi: “Cửa biển” (4 tập) của Nguyên Hồng, “Vỡ bờ” (2 tập) của Nguyễn Đình Thi, “Sống mãi với thủ đô” của Nguyễn Huy Tưởng, “Cao điểm cuối cùng” của Hữu Mai, “Trước giờ nổ súng” của Lê Khâm, “Mười năm” của Tô Hoài, “Cái sân gạch”, “Mùa lúa chiêm” của Đào Vũ, “Mùa lạc” của Nguyên Khải, “Sông Đà” của Nguyễn Tuân.
    • Thơ: “Gió lộng” của Tố Hữu, “Ánh sáng và phù sa” của Chế Lan Viên, “Riêng chung” của Xuân Diệu, “Trời mỗi ngày lại sáng”, “Đất nở hoa”, “Bài ca cuộc đời” của Huy Cận, “Tiếng sóng” của Tế Hanh, “Bài thơ Hắc Hải” của Nguyễn Đình Thi, “Những cánh buồm” của Hoàng Trung Thông.
    • Về kịch: Kịch phát triển mạnh. Đó là các vở: “Một Đảng viên” của Học Phi, “Ngọn lửa” của Nguyễn Vũ, “Nổi gió”, “Chị Nhàn” của Đào Hồng Cẩm.

c. Từ 1965-1975

  • Chủ đề bao trùm:
    • Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng (không sợ giặc, dám đánh giặc, quyết đánh giặc). Có đời sống tình cảm hài hoà giữa riêng và chung, bao giờ cũng đặt cái chung lên trên hết, có tình cảm quốc tế cao cả.
    • Tổ quốc và xã hội chủ nghĩa.
  • Văn xuôi:
    • “Người mẹ cầm súng, những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Đình Thi, “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành (Nguyên Ngọc).
    • Ở Miền Bắc: “Kí của Nguyễn Tuân” – Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi, “Vùng trời” (3 tập).
  • Thơ:
    • “Ra trận. Máu và hoa” của Tố Hữu.
    • “Hoa ngày thường”, “Chim báo bão” của Chế Lan Viên.
    • Và những gương mặt: Phạm Tiến Duật, Lê Anh Xuân, Nguyễn Khoa Điềm. Tất cả đã mang tới cho thơ ca tiếng nói mới mẻ, sôi nổi, trẻ trung.
  • Kịch: “Đại đội trưởng của tôi” của Đào Hồng Cẩm, “Đôi mắt” của Vũ Dũng Minh.
  • Lý luận, nghiên cứu phê bình: Tập trung vào một số tác giả như Vũ Ngọc Phan, Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên.

d. Văn học vùng địch tạm chiếm từ 1945-1975

  • Văn học vùng địch tạm chiếm từ 1945-1975 có hai thời điểm.
    • Dưới chế độ thực dân Pháp (1945-1954).
    • Dưới chế độ Mĩ – Nguỵ (1954-1975).
  • Chủ yếu là những xu hướng văn học tiêu cực phản động, xu hướng chống phá cách mạng, xu hướng đồi truỵ.
  • Bên cạnh các xu hướng này, cũng có văn học tiến bộ phản ánh lòng yêu nước và cách mạng.
    • Vũ Hạnh với “Bút máu”.
    • Vũ Bằng với “Thương nhớ mười hai”.
    • Sơn Nam với “Hương rừng Cà Mau”.

3. Đặc điểm của văn học Việt Nam từ 1945-1975

  • Văn học vận động theo hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước.
  • Nhà văn là chiến sĩ.
  • Văn học trước hết phải là một thứ vũ khí đấu tranh Cách mạng.
  • Hiện thực đời sống Cách mạng và kháng chiến là nguồn cảm hứng lớn cho văn học.
  • Quá trình vận động, phát triển của nền văn học mới ăn nhịp với từng chặng đường của lịch sử dân tộc.
  • Đề tài chủ yếu: Đề tài Tổ Quốc, Đề tài XHCN.
  • Nhân vật trung tâm: Người chiến sĩ trên mặt trận đấu tranh vũ trang và những người trực tiếp phục vụ chiến trường, người lao động.
  • Nền văn học hướng về đại chúng: Quan tâm tới đời sống của nhân dân lao động, nói lên nỗi bất hạnh cũng như niềm vui, niềm tự hào của họ. Nền văn học mới tập trung xây dựng hình tượng quần chúng Cách mạng: miêu tả người nông dân, người mẹ, người phụ nữ, em bé.
  • Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn:
    • Khuynh hướng sử thi: Đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa lịch sử và có tính chất toàn dân tộc. Nhân vật chính thường là những con người đại diện cho tinh hoa, khí phách, phẩm chất và ý chí của dân tộc; tiêu biểu cho lý tưởng cộng đồng hơn là lợi ích và khát vọng cá nhân. Giọng văn ngợi ca, hào hùng.
    • Cảm hứng lãng mạn: Cảm hứng khẳng định cái tôi tràn đầy cảm xúc và hướng tới lý tưởng. Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

About The Author