Hai câu thơ này được trích từ bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng, một bài thơ nổi tiếng và đặc biệt cho hồn thơ của người lính – thi sĩ tài hoa xứ Đoài. Dưới đây là hai cách hiểu khác nhau về hai câu thơ này.

Cách hiểu thứ nhất

Cách hiểu phổ biến cho rằng nhà thơ muốn nói về cái chết của người chiến sĩ miền Tây trên đường hành quân lên vùng biên giới xa xôi của Tổ quốc. Quang Dũng đã sử dụng lối nối vòng để tránh dùng từ “chết” hay “hi sinh” mà chỉ nói “không bước nữa”, “gục lên súng mũ”, “bỏ quên đời”… Đó cũng là thủ pháp nói giảm, làm nhẹ đi tổn thất đau thương, phù hợp với âm hưởng hào hùng, bi tráng của cả bài thơ. Người lính Tây Tiến đã tự nguyện dấn thân, dám đối mặt với những thử thách nghiệt ngã, khốc liệt sẵn sàng chấp nhận cái chết luôn rình rập đe doạ. Nhiều ý kiến bình luận rằng tư thế hi sinh của người chiến sĩ Tây Tiến vẫn là tư thế đi lên cùng đồng đội. Quang Dũng đã khắc hoạ được hình ảnh đậm chất bi hùng, câu thơ không rơi vào bi luỵ.

Cách hiểu thứ hai

Cách hiểu này cho rằng hai câu thơ không phải nói về cái chết của người lính mà chỉ đơn giản là phác hoạ hình ảnh người lính quá mệt mỏi, tranh thủ giây phút nghỉ ngơi trên đường hành quân. Cách hiểu này tuy mới chỉ là của thiểu số, nhưng cũng có cơ sở. Dựa vào bố cục của bài thơ, khó có thể nghĩ Quang Dũng lại đề cập đến cái chết ngay từ phần mở đầu khi mô tả núi rừng Tây Bắc. Giọng điệu và thần thái của câu thơ cũng cho thấy sự khác biệt giữa hai đoạn thơ. Trong khi khổ thơ áp cuối mang nét cổ điển, trang trọng, câu thơ ở phần mở đầu lại rất bình dị và đùa vui. Người đọc có thể hiểu rằng hai câu thơ này chỉ miêu tả phút giây thoáng chốc của chàng lính Tây Tiến trên đường hành quân, có thể trong những giây phút nghỉ ngơi ngắn ngủi hoặc vì quá mệt mỏi và buồn ngủ. Dựa trên kinh nghiệm thực tế, chúng ta có thể “giải mã” hình ảnh anh lính Tây Tiến “gục trên súng mũ bỏ quên đời” là anh ngồi chợp mắt giây lát chứ không phải là anh lìa đời.

Dĩ nhiên, vẫn có người kiên trì cách hiểu “truyền thống” nhưng chúng ta nên chấp nhận thêm cách hiểu thứ hai. Dùng cả hai cách hiểu để mở rộng chân trời cảm thụ và liên tưởng cho học sinh, làm cho giờ giảng văn thêm hứng thú.

Nguồn: Ngôn ngữ & Đời sống, số 3 (125), 2006

About The Author