image

Trong quá trình rèn luyện khả năng Cảm thụ và Hiểu biết văn học cho học sinh giỏi Tiếng Việt, một trong những phương pháp hiệu quả là đọc diễn cảm, đọc thầm và đọc nhập vai. Điều này giúp các em nâng cao nhận thức thẩm mỹ và khơi thúc cảm xúc khi đọc những câu chuyện hay, những tác phẩm văn học đẹp. Đọc diễn cảm là sự kết hợp giữa ngữ điệu đọc và các yếu tố như nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt nhằm diễn tả nội dung và gợi cảm xúc cho học sinh. Để đọc hay, đọc diễn cảm, học sinh cần nắm được các thao tác sau:

1. Đọc từng tiếng, từng lời, phải đúng chính ôm (quy tắc quan trọng nhất khi đọc diễn cảm).

2. Ngắt giọng biểu cảm.

3. Ngữ điệu phù hợp.

4. Thể hiện nét mặt, điệu bộ đúng với nhân vật trữ tình trong thơ, người kể chuyện, dẫn chuyện trong truyện.

5. Chú ý tốc độ và âm lượng.

Bài tập 1:
Đọc diễn cảm bài thơ:

Tre Việt Nam

Tre xanh
Xanh tự bao giờ?
Truyện ngày xưa… đó có bờ tre xanh.
Thôn gầy guộc, lẻ mong manh
Mà sao nở lũy, nở thành tre ơi?
Ở đâu tre cũng xanh tươi
Cho đục cỏt sỏi đỏ vụi bạc màu?
Có lẽ đây, có lẽ đây
Mang màu ớt, chắt dồn lẹo nhiều
Rễ siêng không ngại đất nghèo
Tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu cần cự.

Vươn mình trong gió, tre đứng
Cõi kham khổ, vẫn còn ru lời cành.
Yêu nhiều nắng nôi trời xanh
Tre xanh không đứng khuất mình búng rừng.
Bồng bột thôn bốc lấy thôn
Tay ôm tay nếu tre gần nhau thờm.
Thương nhau tre chẳng ở riêng
Lũy thành từ đó mà còn hỏi người.
Chẳng may thôn gói cành rơi
Vẫn nguyền cõi gốc truyền đời cho măng.
Núi tre đọu chịu mọc cong
Chưa lớn đó nhọn như chúng lạ thường.
Lưng trần phơi nắng phơi sương
Cứ mãnh đoá cọc, tre nhưông cho con.
Măng non là bừp măng non
Đó mang dưỡng thnòng, thơn trọn của tre.
Năm qua đi, tháng qua đi
Tre già măng mọc có gỡ lạ đâu.
Mai sau, Mai sau, Mai sau,
Đất xanh tre mới xanh màu tre xanh.

Yêu cầu luyện tập:

  • Đoạn “Tre xanh… bạc màu”. Các câu hỏi được đặt với mục đích gì? Cách đọc câu hỏi như thế nào? Xác định nhịp thơ và chỗ nghỉ hơi khi đọc diễn cảm.
  • Đoạn “Có lẽ đây… cần cự”. Nội dung có ý trả lời cho câu hỏi nào ở đoạn 1? Cần đọc ngắt nhịp từng dòng thơ ra sao? Cần nhấn mạnh hoặc đọc hơi kéo dài những từ ngữ nào để làm rừ nội dung?
  • Đoạn “Vươn mình trong gió… ru lời cành”. Nội dung có ý trả lời cho câu hỏi nào ở đoạn 1? Cần nhấn mạnh những từ ngữ nào để làm rừ nội dung? Các dòng 6 âm ngắt nhịp như thế nào? Các dòng 8 âm ngắt nhịp ra sao? Khi đọc diễn cảm, những tiếng vần với nhau trong câu thơ lục bát thường hơi nhấn giọng để gợi điều gì?
  • Đoạn “Năm qua đi… tre xanh”. Cách ngắt nhịp, nghỉ hơi ở đoạn này có gì đặc biệt? Cần đọc nhấn giọng ở những từ ngữ nào để làm nổi bật ý thơ?

image

Bài tập 2:
Đọc diễn cảm bài thơ:

Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà

Trên sông Đà
Một đầm trăng chơi vơi
Tụi đó nghe tiếng Balalaica
Một cụ già Nga mệt màu hạt dẻ
Nắm tay đan trên những sợi dây đàn…

Lúc ấy…
Cả công trường say ngủ cạnh đồn sông
Những tháp cột nhòm lên trời mà ngẫm nghĩ
Những xe ủi xe ben súng vai nhau nằm nghỉ
Chỉ còn tiếng đàn ngân nga
Với một đầm trăng lấp lánh sông Đà.

Ngày mai…
Chiếc đập lớn, nối liền hai khối nước
Biển sẽ nằm bồng bềnh giữa cao nguyên
Sông Đà chia thành sông đi muôn nẻo
Từ công trình thủy điện lớn đầu tiên…

Yêu cầu luyện tập:
a, Đọc thầm nhiều lần để tìm hiểu nội dung và cách đọc.

  • Đoạn 1: “Trên sông Đà… những sợi dây đàn” mô tả đầm trăng và hình ảnh cụ già Nga có những nét đẹp? Cần đọc nhấn giọng những từ ngữ nào để diễn cảm giọng? Những tiếng nào cần đọc hơi kéo dài để diễn tả rừ nội dung? Nên ngắt nhịp các câu thơ và đọc với giọng điệu như thế nào để phù hợp.
  • Đoạn 3: “Ngày mai… đầu tiên” cần lưu ý những điểm gì về cách đọc (ngắt hơi, nhấn giọng, biểu lộ cảm xúc…) để diễn tả sự đổi thay của sông Đà trong tương lai.

image

Chúng ta có thể ghi ký hiệu và lời chỉ dẫn đọc diễn cảm bài thơ, sau đó tiến hành luyện đọc:

  • Ghi ký hiệu đọc trong bài: ngắt nhịp thơ (/), nghỉ hơi (//), nhấn giọng hoặc kéo dài (-), cao giọng ( ), thấp giọng ( ).
  • Ghi lời chỉ dẫn đọc ở cột dọc từng khổ thơ, chú ý về cách đọc và cảm xúc khi đọc.

About The Author