Phần mở bài trong văn nghị luận là một trong những phần mà học sinh thường gặp khó khăn. Mặc dù không phải là phần quan trọng nhất của bài văn, nhưng nó là phần không thể thiếu, góp phần làm nổi bật vấn đề. Có nhiều học sinh vẫn lúng túng và mất nhiều thời gian cho phần này.

Dưới đây là một số “mẹo vặt” để viết mở bài. Bài viết được chia thành 2 phần: Phần 1 là hướng dẫn chung, phần 2 là một số mẹo vặt dành cho học sinh yếu.

I. Hướng dẫn chung

Phần mở bài trong văn nghị luận là phần đặt vấn đề, thông thường có hai cách:

– Trực tiếp

Cách này là đi thẳng vào vấn đề cần nghị luận. Sau khi tìm hiểu đề và tìm được vấn đề trọng tâm của bài nghị luận, ta nêu thẳng vấn đề đó bằng một luận điểm rõ ràng. Tuy nhiên, khi mở bài trực tiếp, ta cũng phải trình bày đầy đủ ý, không nói thiếu nhưng cũng không nên nói quá nhiều, phải đáp ứng đủ yêu cầu của một phần mở bài đúng chuẩn trong nhà trường. Đặt vấn đề theo cách trực tiếp dễ làm, nhanh gọn, tự nhiên, dễ tiếp nhận, nhưng thường khô khan, cứng nhắc, thiếu hấp dẫn cho bài viết.

Nếu đề bài yêu cầu nghị luận về tác phẩm, mở bài phải giới thiệu tác giả, tên tác phẩm, trích dẫn khổ thơ hoặc giới thiệu vấn đề nghị luận.

– Gián tiếp

Với cách này, người viết phải dẫn dắt vào đề bằng cách nêu lên những ý có liên quan đến luận đề (vấn đề cần nghị luận) để gây sự chú ý cho người đọc, sau đó mới bắt sang luận đề. Mở bài theo cách này tạo được sự uyển chuyển và linh hoạt cho bài viết, hấp dẫn người đọc. Tuy nhiên, kiểu mở bài này dễ dẫn đến sự lan man và lạc đề cho bài viết.

Với những bạn học yếu, nên mở bài theo cách thứ nhất (không cần nghĩ nhiều, tuy không được điểm tốt).

Ví dụ minh họa 1

Đề bài: Bàn về quan niệm sống.

  • Mở bài trực tiếp:

Trong cuộc sống, mỗi người đều có quan niệm sống riêng. Có người chỉ sống vì tiền tài danh vọng mà quên đi giá trị đích thực của cuộc sống. Quan niệm sống tốt là sự hài hòa giữa danh vọng, tiền bạc với các mối quan hệ và giá trị của con người với thiên nhiên, không bị chi phối bởi vật chất, sống hết mình, làm việc hết mình. (Bài viết của học sinh)

  • Mở bài gián tiếp:

Nhà văn Pháp Đ. Đi-đơ-rô từng quan niệm “Nếu không có mục đích, anh không làm được gì cả. Anh cũng không làm được gì vĩ đại nếu như mục đích bình thường. Đây là quan niệm đúng và rất phù hợp với chúng ta. Trong cuộc sống, mỗi người đều có một lí tưởng sống riêng để tự vươn tới, tự hoàn thiện và phát triển bản thân. Bất kỳ ai cũng cần tự tạo cho mình một lí tưởng và có lòng quyết tâm theo lí tưởng ấy”. (Bài viết của học sinh)

Đối với nghị luận văn học, các em cũng làm tương tự.

Ví dụ minh họa 2

Đề bài: Phân tích tình huống truyện độc đáo trong Vợ nhặt của Kim Lân

  • Mở bài trực tiếp:

“Vợ nhặt” được coi là kiệt tác trong sự nghiệp sáng tác của Kim Lân, cũng là một truyện ngắn xuất sắc của văn xuôi Việt Nam hiện đại. Một trong những yếu tố quan trọng giúp tạo ra những giá trị tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc cho truyện ngắn chính là việc Kim Lân đã xây dựng thành công tình huống truyện độc đáo.

  • Mở bài gián tiếp:

Đối với nghệ thuật truyện ngắn, tạo ra một tình huống độc đáo mới lạ để làm nổi bật vấn đề, tâm trạng, tư tưởng, tính cách của các nhân vật và chủ đề của tác phẩm là một điều có ý nghĩa then chốt. Một truyện ngắn đặc sắc là nhờ được tổ chức chung quanh một tình huống như thế, và Vợ nhặt của Kim Lân là một trường hợp tiêu biểu.

Ví dụ minh họa 3

  • Nói đến Chính Hữu không thể không nói đến bài thơ “Đồng chí”. Bài thơ như một điểm sáng trong tập “Đầu súng trăng treo” – tập thơ viết về đề tài người lính của ông. (Mở bài trực tiếp)

  • Đề: Phân tích nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao.

Khi “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố và “Bước đường cùng” của Nguyễn Công Hoan ra đời, tôi chắc ít ai nghĩ rằng, thân phận người nông dân dưới ách đế quốc phong kiến lại có thể có một nỗi khổ nào hơn những nỗi khổ của chị Dậu, anh Pha. Nhưng khi Chí Phèo bước ra từ những trang sách của Nam Cao, thì người ta mới nhận ra rằng đây là hiện thân đầy đủ những gì gọi là khốn khổ, tủi nhục nhất của người dân cùng ở một nước thuộc địa. Hình ảnh Chí Phèo qua tác phẩm cùng tên của Nam Cao đã khắc họa một cách đầy ám ảnh hình tượng đó. (Mở bài gián tiếp)

II. Mẹo viết phần mở bài cho học sinh yếu

Dưới đây là cách mở bài an toàn cho các bạn học sinh yếu, chỉ áp dụng trong trường hợp vào phòng thi tâm lí hồi hộp, không nghĩ ra được mở bài. Vậy thì hãy bỏ ra 5 phút để học thuộc những “mẫu” có sẵn, vào phòng thi chỉ việc thay tên tác phẩm, tên nhân vật hoặc thay vấn đề nghị luận là được. Cụ thể, ví dụ mở bài sau:

Nam Cao là một cây bút chuyên về truyện ngắn. Ông đã rất thành công ở các tác phẩm khai thác đề tài về những con người bị tha hóa trong xã hội cũ. Một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông là truyện ngắn “Chí Phèo”. Tác phẩm khắc họa thành công chân dung nhân vật Chí Phèo, người nông dân lương thiện bị đẩy vào con đường tha hóa.

Các em có thể dùng mở bài này cho rất nhiều tác phẩm liên quan, ví dụ như: Kim Lân là một cây bút chuyên về truyện ngắn. Ông đã rất thành công ở các tác phẩm khai thác đề tài người nông dân trong xã hội cũ. Một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông là truyện ngắn “Vợ nhặt”. Tác phẩm khắc họa thành công chân dung nhân vật Bà cụ Tứ, một bà mẹ nông dân nghèo, có tấm lòng nhân hậu…

Các em có thể “chế ra hàng loạt những mở bài tương tự, kể cả những đề thuộc lĩnh vực khác, ví dụ: Huy Cận là một cây bút xuất sắc trong phong trào thơ mới. Ông đã rất thành công ở các tác phẩm khai thác đề tài phong cảnh sông nước quê hương. Một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông là bài thơ “Tràng giang”. Bài thơ được gợi hứng từ cảnh sông Hồng mênh mang sóng nước…

Dễ quá phải không nào! Vậy thì các em hãy viết sẵn vài mẫu mở bài, để dùng trong những trường hợp cần thiết nhé.

Một số mẫu có sẵn, các em có thể học thuộc:

  1. Xây dựng một hình tượng nhân vật đã khó, nhưng để nhân vật đó có sức lay động và chiếm trọn trái tim người đọc còn khó hơn. Ấy vậy mà nhà thơ/nhà văn đã làm được điều đó. Nhân vật “ABC/XYZ” của ông đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc về hình ảnh của một (tùy đề bài yêu cầu phân tích nhân vật nào thì khái quát nhân vật đó)

  2. Thời gian vẫn trôi đi và bốn mùa luôn luân chuyển. Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng. Nhưng những gì là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực thì vẫn còn mãi mãi với thời gian.

Tác phẩm “ABC/XYZ” của nhà văn/nhà thơ… là một trong số những tác phẩm nghệ thuật như thế.

Đặc biệt là trích đoạn…(nếu người ta yêu cầu phân tích đoạn trích)

  1. Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã góp thêm những trang vàng vào lịch sử dân tộc. Đã có rất nhiều văn nghệ sáng tác từ đề tài này. Chính vì vậy, đây cũng là giai đoạn văn học có nhiều thành công góp phần làm rạng rỡ nền văn học nước nhà.

“… ” của nhà văn/nhà thơ… là một trong những đóng góp như vậy.

Hình ảnh của những người lính quả cảm, kiên cường, ngày đêm chiến đấu bảo vệ đất nước/nhân vật chính trong tác phẩm (tên)… đã thật sự để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc (Mở bài như thế này chỉ áp dụng với các bài văn viết về chiến tranh, người lính), ví dụ: Tây Tiến,…

  1. Trong trái tim mỗi con người luôn có một khoảng dành riêng cho quê hương, tình cảm ấy dạt dào cháy bỏng và có sức sống mãnh liệt, bền bỉ. Đặc biệt trong hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm, tình cảm ấy càng tỏa sáng rạng ngời. Với ngòi bút sắc sảo chân thực cùng tâm hồn đồng cảm sâu sắc, nhiều nhà văn Việt Nam hiện đại đã khắc họa thành công hình ảnh con người có tình yêu làng quê tha thiết. Nhưng có lẽ thành công hơn cả là nhà văn… Với nhân vật…

  2. Chúng ta đã gặp không ít những số phận người phụ nữ bi thương trong các tác phẩm văn học Việt Nam, đó là một nàng Vũ Nương oan khuất, một nàng Kiều bi kịch, một Chị Dậu tủi hờn… Nhưng khi tiếp cận với dòng văn học cách mạng, vẫn những người phụ nữ ngày xưa ấy lại trỗi dậy mạnh mẽ đứng dậy làm chủ đời mình. Một trong những nhân vật văn học nữ tiêu biểu là nhân vật… của nhà văn/nhà thơ…

Cái này áp dụng cho Truyện Kiều, Chiếc Thuyền Ngoài Xa, Vợ Chồng A Phủ.

  1. Trong vô số những nạn nhân của xã hội phong kiến có một tầng lớp mà hết thảy các nhà văn nhân đạo đều đau xót trân trọng và tập trung viết về họ, đó là người phụ nữ. Trong số những tác phẩm viết về đề tài này, nổi bật nhất phải kể đến tác phẩm…

Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ:

Phòng Tuyển Sinh – Trường Đại Học Đại Nam

  • Cơ sở 1: Số 56 – Vũ Trọng Phụng – Thanh Xuân – Hà Nội; Điện thoại: 024.355 777 99 máy lẻ 567, 666, 024 62 59 2828, 024 62 60 2929
  • Cơ sở chính: Số 1 – phố Xốm – Phú lãm – Hà Đông – Hà Nội
  • Website: www.dainam.edu.vn
  • Email: [email protected]
  • Hotline: 0961 59 5599, 0931 59 5599

Tải mẫu đơn đăng kí xét tuyển đại học: Tại đây

About The Author