Nghị luận về một nhân vật trong văn học là việc nghiên cứu sâu về các đặc điểm bên trong (phẩm chất, tính cách, nội tâm, …) và bên ngoài (hoàn cảnh, ngoại hình, cử chỉ – hành động, mối quan hệ, …) nhằm hiểu rõ ý nghệ thuật, tư tưởng, và tình cảm của tác giả.

Khái niệm và đặc điểm

  • Nghị luận về một khía cạnh của nhân vật trong câu chuyện.
  • Ví dụ: Phân tích vai trò của nhân vật ông họa sĩ trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long.
  • Phân tích nhân vật để chứng minh cho một nhận định.
  • Ví dụ: Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của nhà văn Kim Lân để làm rõ cho nhận định: “Ông người nông dân này, tình yêu làng tha thiết thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến”.

Dàn ý chung

  • Mở bài
  • Giới thiệu ngắn gọn về tác giả và tác phẩm.
  • Giới thiệu về nhân vật và khía cạnh cần nghị luận.
  • Thân bài
  • Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác.
  • Vị trí của nhân vật trong tác phẩm.
  • Phân tích đặc điểm của nhân vật: ngoại hình, tính cách, nội tâm, …
  • Đặc sắc nghệ thuật trong xây dựng nhân vật.
  • Kết bài: Khẳng định giá trị của nhân vật trong tác phẩm.

Đề minh họa

Đề 1: Nêu cảm nhận về nhân vật anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long.

Gợi ý dàn bài
Mở bài

  • Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm, và nhân vật.

Thân bài

  • Hoàn cảnh sống và làm việc của anh thanh niên:
  • Sống một mình trên đỉnh núi Yên Sơn, cuộc sống cô đơn, vắng vẻ. Mong muốn có người bên cạnh.
  • Công việc đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất,… đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì, và trách nhiệm cao.
  • Làm việc trong điều kiện thời tiết gian khổ, đặc biệt khi trời gió bão.

Phẩm chất đẹp của anh thanh niên:

  • Yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm với công việc:
  • Hoàn thành tốt công việc, đúng giờ.
  • Tìm niềm vui và hạnh phúc trong công việc.
  • Sẵn sàng hy sinh cuộc sống để sống và làm việc có ích cho đời.
  • Anh tạo cuộc sống nền nếp, văn minh:
  • Sắp xếp căn phòng gọn gàng, sạch sẽ.
  • Trồng hoa, nuôi gà, đọc sách để tạo niềm vui cho mình.
  • Chân thành, cởi mở, và hiếu khách.
  • Thật thà, khiêm tốn:
  • Không nhận lời khen, giới thiệu người khác.
  • Không công nhận thành tích cá nhân.
  • Nghệ thuật xây dựng hình ảnh anh thanh niên:
  • Hiện lên qua điểm nhìn của nhiều người.
  • Tạo tình huống truyện độc đáo.

Kết bài
Vẻ đẹp phẩm chất của anh thanh niên đại diện cho những con người ở Sa Pa. Đó cũng là chân dung con người lao động mới trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Đề 2: Cảm nhận về nhân vật Phương Định trong “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê.

Gợi ý dàn bài
Mở bài

  • Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm, và nhân vật Phương Định.

Thân bài

  • Phương Định là một cô gái xinh đẹp từ Hà Nội.
  • Hoàn cảnh sống và chiến đấu gian khổ.
  • Phẩm chất đẹp của Phương Định.
  • Hình ảnh tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, và mơ mộng của Phương Định.
  • Tình cảm đồng chí, đồng đội sâu sắc.
  • Nghệ thuật xây dựng nhân vật.

Kết bài
Phương Định tiêu biểu cho thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Đề 3: Phân tích hình tượng nhân vật vua Quang Trung – Nguyễn Huệ trong “Hoàng Lê nhất thống chí” (Ngô gia văn phái).

Gợi ý dàn bài
Mở bài

  • Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

Thân bài

  • Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ:
  • Con người hành động mạnh mẽ, quyết đoán, sáng suốt.
  • Con người có tài dụng binh như thần.
  • Con người có tài nhìn xa trông rộng.
  • Hình ảnh vị vua oai phong, lẫm liệt trong chiến trận.
  • Nghệ thuật xây dựng nhân vật.

Kết bài
Ca ngợi phẩm chất, tài năng của vua Quang Trung và biết ơn vua vì đã giữ được độc lập và đánh bại quân Thanh.

Làm chủ kiến thức ngữ văn 9 – Luyện thi vào 10 (Phần II) – Tác giả: Phạm Trung Tình

About The Author