Sóng ở đây đang hát cho những dòng sông không bao giờ ngủ, thức cùng thời gian, cùng vũ trụ tự thuở hồng hoa…

Dù chúng ta chưa có cơ hội khám phá mọi miền đất nước, nhưng chúng ta vẫn biết rằng Việt Nam là đất nước của các dòng sông… Không nơi nào khác có nhiều sông nước như Việt Nam, mỗi con sông mang vẻ đẹp và huyền thoại riêng, liên kết với những chiến công vang dội, với vận mệnh đất nước và những biến động của dân tộc trên dải đất cong cong hình chữ S thân yêu này. Ví như sông Hồng, sông Mã, sông Bạch Đằng, Hiền Lương, Thạch Hãn, Ngàn Phố, Cửu Long… Những dòng sông này chảy tràn suốt tháng năm, truyền cảm hứng cho nghệ sĩ và vẫn mãi vang lên những điều thiêng liêng, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác như một bản trường ca bất tận của thời gian…

Tôi và bạn đã đi thuyền trên sông Hương, nghe tiếng sóng vỗ mạn thuyền nhẹ nhàng, khiến lòng chúng tôi say đắm – như tiếng “dạ” ngọt ngào khi chúng tôi còn là học sinh trên ghế nhà trường, được thầy giáo dạy môn Văn hóa Việt Nam ca ngợi. Sông Hương buồn, sông Hương vui, như một đứa trẻ hồn nhiên không biết lo mệt mỏi dưới ánh bình minh; lại như một cô gái trinh nguyên kể cho chúng tôi những câu chuyện tình trong một đêm trăng cổ tích, cùng điệu Nam ai Nam bình xôn xao trên sóng nước thêu vần dệt điệu gửi ra Bắc, gửi vào Nam, để hai miền yêu thương hiểu được những tình cảm của người Huế…

Trên dòng sông Hoài Phố của Quảng yêu thương, những chiếc đèn lồng trong một đêm hoa đăng rực rỡ đã gọi lại từ tiềm thức những lớp trầm tích văn hóa nơi đây. Trong từng thớ gỗ của những mái nhà cổ trạm trổ ngàn nét hoa văn, trong những chiếc đèn lồng đốt lửa yêu thương, ấm con tim, đập từng nhịp bình yên giữa tình người Quảng hồn nhiên, nồng ấm, chân chất… Và không biết bao “thi huynh”, “thi muội” trong các câu lạc bộ thơ phố Hội đã trải lòng, trải tình trên chiếc thuyền nhỏ cùng với đêm trăng và đêm hội hoa đăng, để sông Hoài Phố mênh mông thức tỉnh với tình thi sĩ, sống động ngày đêm với không gian thi văn, tạo nên những mùa văn…

Tôi nhớ sông Hồng trong những mùa nước dâng tràn trên mái nhà xóm, để rồi khi nước rút đi, để lại những giọt nước mắt nghẹn lòng trên nỗi lo và sự bận rộn của những người sống ven sông giữa cánh đồng thổn thức… Trẻ con thì không hiểu nỗi đau trong những ánh mắt buồn nhìn ra sông, không biết đến nỗi đói no, chỉ vui với việc ghép những thân chuối bị đánh đổ thành thuyền và lạc lối trên bờ…

Những đứa trẻ ấy sẽ lớn lên, có người gắn bó cả đời với quê hương, có người rời bỏ nông thôn để thực hiện giấc mơ đô thị… Sóng vẫn cứ trôi trên nhịp thời gian, âm vang cùng nhiều cung bậc, thao thiết, lắng nghe và hát về những chuyện vui buồn của làng của xóm dưới bóng cây tre xanh; chuyện của những người rời quê hương, đồng ruộng để hướng đô thị phồn hoa…

Và còn những dòng sông bình dị hơn, nhỏ bé hơn nhưng đã thao thiết và ru êm suốt tuổi thơ yên bình trong chúng tôi như con sông làng quanh co không tên thuở nhỏ… Nhà tôi và nhà bạn ở hai bên sông, mỗi chiều chúng tôi gọi nhau hẹn giờ hôm sau đi học… Có lần tôi bị người lớn mắng oan, đã băng qua sông đến nhà bạn và ở đó mấy ngày không trở về, khiến cả nhà bạn lo sợ, phải thắp đuốc đi tìm cả một mùa sông…

Tôi thích hoa cải vàng nở dọc bờ sông trong một chiều đông hiu hắt, và thường rủ bạn cùng cắt hoa và buông chúng trôi tràn lan trên sóng, vàng rực như nắng sưởi ấm cho mùa sông lạnh giá… Bạn thích kể cho dòng sông nghe về những câu chuyện tình trong những cuốn sách mà bạn đọc trong thư viện cũ nát ở làng, kể cho tôi nghe về ánh mắt của cô gái nhà bên mỗi lần gặp khiến bạn bâng khuâng – và chúng tôi nhận ra rằng chúng tôi đã không còn là những đứa trẻ ngây thơ, ngày nào… Dòng sông nhỏ cũng lớn lên cùng chúng tôi, tiếp tục thao thiết và lắng nghe những câu chuyện từ quãng đời thanh xuân đầy những niềm vui và nỗi buồn, bỏ lại những câu chuyện trẻ con ngày xưa, trôi về một miền xanh xa lắc xa lơ…

Chẳng phải vô cớ mà chúng tôi đều yêu thích giai điệu da diết từ một ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo có tên Khúc hát sông quê – nghe để sống lại những khoảnh khắc êm ấm của bức tranh “cùng một bến sông con trâu đằm bến dưới, bầy trẻ thơ tắm mát ở phía trên nguồn nước” như trong lời hát đó; để hoài niệm về những mùa sông đã qua, để biết rằng có những mùa sông đã mất, những dòng sông đã ngừng chảy, bị lấp đi bởi nhịp sống thành phố tràn về biến làng quê thành nửa phố nửa làng…

Những dòng sông không tên thuở nhỏ cũng có thể biến mất nhưng vẫn tồn tại và thao thiết mãi trong trí nhớ và tiềm thức của chúng ta, của những người có nguồn gốc từ quê hương và muốn trở về để tìm nhau và kết nối…

Hôm nay, từ một quyển sách cũ, những dòng chữ đã mờ đi dần theo thời gian – nhưng đủ để tôi nhận ra đó là những dòng chữ trong cuốn sổ lưu bút mà cô giáo dạy văn đã viết cho tôi. Nội dung nói về:

“Tuổi 18 thương yêu! Bước qua cánh cửa 17, bỏ lại sau lưng những kỷ niệm từ một thời tràn đầy mơ mộng, em đang bước vào những bước đầu tiên của cuộc sống… Em bước vào cuộc sống mang theo hình ảnh bình dị của ngôi nhà, cánh đồng, dòng sông mà đã trở nên thân thuộc, yêu thương và gắn bó với em… Bàn chân em sẽ đi khắp nơi, theo những cuộc hành trình, những ước mơ và khát vọng trong tim em… và để một lần nữa khẳng định rằng đất nước Việt Nam là đất nước của những dòng sông – những dòng sông không bao giờ ngủ… Em hãy tìm kiếm trong những dòng sông không bao giờ ngủ ấy sẽ thấy nắng, thấy gió và thấy cuộc sống; và đừng ngạc nhiên vì điều đó, vì từ xa xưa, sông luôn thức tỉnh trái tim con người…”

Thao thiết trôi… Và sóng ngày đêm hát thầm trong tôi một bài ca cũ – bài ca về những dòng sông không bao giờ ngủ… Những dòng sông vẫn thức tỉnh đến chân trời.

Lương Đình Khoa

About The Author