Thơ là sự kết hợp tinh tế giữa âm nhạc và ý nghĩa. Nếu chỉ tập trung vào ý nghĩa, thơ có thể trở nên sâu sắc nhưng cũng dễ trở nên khô khan. Nếu chỉ tập trung vào âm nhạc, thơ có thể đánh mất sự lôi cuốn và truyền cảm. Tố Hữu đã thể hiện được sự cân bằng giữa hai yếu tố hấp dẫn này. Thơ của ông vừa hòa mình vào âm nhạc, vừa thức tỉnh tâm hồn bằng ý nghĩa (Chế Lan Viên – “Lời nói đầu tuyển tập thơ Tố Hữu”).

Sức mạnh của thơ Tố Hữu trong những thời gian tăm tối chính là khả năng nói từ trái tim, bởi ông là một thi sĩ trung thành, có thực sự đồng hành với cách mạng (Xuân Diệu – “Tố Hữu với chúng tôi”).

Sự phát triển của thơ Tố Hữu đồng hành với quá trình phát triển tư tưởng và trình độ hiểu biết của ông. Thơ Tố Hữu không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là một công cụ chiến đấu, một hoạt động cách mạng. Tố Hữu không chỉ là một thi sĩ, một chiến sĩ, mà cũng là một người bạn thân thiết (Lời giới thiệu tập Thơ của Tố Hữu, Văn hóa Cứu quốc Việt Nam, 1946).

Tố Hữu không tạo ra những hình ảnh lấp lánh, giả tạo của nhân vật. Tình cảm trong thơ ông được thể hiện từ bản chất giai cấp và cuộc sống thực tế. Ví dụ, trong tập thơ Việt Bắc, người lính chiếm vị trí quan trọng, và họ chính là những người nông dân nghèo khổ (Chặng đường mới của chúng ta, 1961, Hoàng Trung Thông).

Với Tố Hữu, thơ là một loại vũ khí trong cuộc chiến đấu cách mạng. Đó là điểm đặc biệt và bí mật độc đáo của thơ Tố Hữu (Lời giới thiệu tập thơ Từ Ấy, Văn học, 1959, Đặng Thai Mai).

Thơ của Tố Hữu là một tinh thần biết trân trọng cuộc sống của chính ông, ông muốn làm cuộc sống của mình trở nên có ích. Vậy nên, khi đọc thơ này, hãy dừng lại và thấy rằng cuộc sống của chúng ta đáng quý và hãy xây dựng nó. Phong cách dân tộc trong thơ Tố Hữu được thể hiện qua âm nhạc, qua việc ông nắm rất vững âm điệu và vần điệu của dân tộc. Thơ của ông là một con chim bay vút trên đường đời, không chỉ là bộ lông hay cánh đẹp (Lời nói đầu cho tuyển tập 1938 – 1963 của Tố Hữu, Văn học, 1964, Chế Lan Viên).

Tố Hữu tự mình xem mình như là một giọng nói của dân tộc. Dân tộc đó có tài khiếu thơ thông qua người thi sĩ. Trái với các dân tộc hiện đại, đã công nghiệp hóa và bị ảnh hưởng bởi các phương tiện truyền thông, không còn sự tài năng về hình tượng như trước nữa; không còn nguồn cảm hứng bên trong. Nhưng Tố Hữu đã vượt lên trên và trở thành một thi sĩ độc đáo, một người tạo ra những hình thể. Chúng ta càng nhận ra điều đó rõ hơn khi nghe ông nói về thơ một cách tuyệt vời (Lời tựa tập thơ Máu và hoa, xuất bản ở Pháp, 1975, Pierre Emmanuel).

Tập thơ Máu và hoa của Tố Hữu được xuất bản vào mùa thu năm 1975. Tôi tin rằng tạp chí Châu Âu sẽ chào đón nó như một sự kiện văn học (Jacques Gaucheron – “Con đường của Tố Hữu” trong tập Máu và hoa (Sang et Fleurs) EFR, Paris, 1975).

Thơ của Tố Hữu từ trái tim tràn ra như thơ của chúng ta, lãng mạn nhưng có nhiều máu và nhiệt huyết hơn. Thơ của chúng tôi chỉ làm mở cánh cửa thiên đường, trong khi thơ Tố Hữu có chìa khóa: cách mạng, giải phóng dân tộc, giải phóng cho những người gặp khó khăn (Tố Hữu với chúng tôi, 1975, Xuân Diệu).

Một giọng nói yêu thương luôn phát ra ánh sáng, nó cũng là ánh sáng và rất linh hoạt, thay đổi theo thời gian và địa điểm, kể cả trong những lúc im lặng giữa những dòng thơ. Đó chính là bản sắc đặc biệt của thơ Tố Hữu (Chuyện thơ, 1978, Hoài Thanh).

Thơ Tố Hữu luôn mới, ngày càng mới, bởi nó thể hiện thế giới quan cách mạng của chủ nghĩa Mác, tư tưởng Marx, đạo đức chủ nghĩa xã hội, những ý tưởng ngày càng trở thành nhìn nhận và lối sống thông thường của những người mới trong thời đại (Bình luận văn học, 1964, Như Phong).

“Một thời đại may mắn khi có Tố Hữu” (Hoài Thanh).

Ảnh minh họa:

Tố Hữu

Xem thêm: Chuyên mục Lí luận Văn học

About The Author